ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ: ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ «DETOX»;

Με αφορμή την απώλεια ενός νέου, Αγαπημένου Τραγουδιστή, η οποία έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη, και όσα έχουν δημοσιοποιηθεί σχετικά με θεραπείες που φέρεται να του προτάθηκαν με το επιχείρημα της «αποτοξίνωσης» και της αποκατάστασης της ευεξίας του, αισθάνομαι την ανάγκη να τοποθετηθώ και εγώ, από τη δική μου επιστημονική σκοπιά, ως διαιτολόγος-διατροφολόγος. 

Γιατί τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα για «αποτοξινώσεις».

• Δίαιτες αποτοξίνωσης.
• Ειδικοί χυμοί detox. 
• Συμπληρώματα «καθαρισμού».
• Θεραπείες που υπόσχονται ότι απομακρύνουν «τοξίνες».
• Και, φυσικά, δίαιτες που υποτίθεται ότι «ενεργοποιούν», «ξεμπλοκάρουν» ή «επανεκκινούν» τον μεταβολισμό.

Όμως εδώ χρειάζεται να σταματήσουμε για λίγο και να αναρωτηθούμε: 

Τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε αποτοξίνωση; Και από τι ακριβώς πρέπει να αποτοξινωθεί ένας υγιής άνθρωπος;

Ο μεταβολισμός δεν «μπλοκάρει»

Από τη δική μου πλευρά, ως διαιτολόγος, θέλω να είμαι απολύτως ξεκάθαρος:

Δεν υπάρχουν δίαιτες που «ξεμπλοκάρουν» τον μεταβολισμό.

Ο μεταβολισμός δεν είναι ένας διακόπτης που κάποια στιγμή απενεργοποιείται και χρειάζεται μια ειδική δίαιτα για να «ξαναπάρει μπροστά».

Ο βασικός μεταβολικός ρυθμός είναι η ενέργεια που χρειάζεται ο οργανισμός μας σε κατάσταση ηρεμίας για να διατηρεί τις ζωτικές του λειτουργίες: την καρδιακή λειτουργία, την αναπνοή, τη λειτουργία του εγκεφάλου και των κυττάρων, τη διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος και μια σειρά από άλλες απαραίτητες διεργασίες.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν φυσικοί τρόποι να επηρεάσουμε τη συνολική ενεργειακή μας δαπάνη ή, σε κάποιο βαθμό, τον μεταβολικό ρυθμό ηρεμίας.

• Ένας από τους σημαντικότερους είναι η άσκηση και ιδιαίτερα η προπόνηση με αντιστάσεις. Ο μυϊκός ιστός είναι μεταβολικά ενεργός ιστός και η αύξηση της μυϊκής μάζας μπορεί να συμβάλει σε υψηλότερη ενεργειακή δαπάνη ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας. 
• Σημαντικό ρόλο έχει και η θερμογενετική επίδραση της τροφής, δηλαδή η ενέργεια που δαπανά ο οργανισμός για την πέψη, την απορρόφηση, τη μεταφορά και τον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών. Και εδώ η πρωτεΐνη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η επεξεργασία της απαιτεί περισσότερη ενέργεια σε σχέση με τους υδατάνθρακες και τα λιπαρά. Η συχνότητα των γευμάτων από μόνη της, βοηθάει, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα πολλά και μικρά γεύματα «ανάβουν» τον μεταβολισμό με μαγικό τρόπο! 
  
• Μεγαλύτερη σημασία έχουν η συνολική ενεργειακή πρόσληψη, η ποιότητα της διατροφής, η σύστασή της, η σωματική δραστηριότητα και η διατήρηση της μυϊκής μάζας. 
• Η παρουσία επαρκούς πρωτεΐνης στα γεύματα μπορεί, μεταξύ άλλων, να συμβάλλει στον κορεσμό και στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, ενώ ο συνδυασμός πρωτεΐνης, φυτικών ινών και ποιοτικών υδατανθράκων μπορεί να επιβραδύνει την πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και να συμβάλει σε καλύτερο έλεγχο της πείνας και της ενέργειας μέσα στην ημέρα.

Άρα, ναι:μπορούμε να υποστηρίξουμε έναν υγιέστερο και, σε κάποιο βαθμό, υψηλότερο μεταβολικό ρυθμό, να αυξήσουμε την ενεργειακή μας δαπάνη, να διατηρήσουμε ή να αυξήσουμε τη μυϊκή μας μάζα και να βελτιώσουμε τη φυσική μας κατάσταση.

Άλλο όμως αυτό και άλλο το «ξεμπλοκάρω τον μεταβολισμό».

Και εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή στους μαρκετίστικους όρους. 

Γιατί πίσω από λέξεις όπως «metabolic reset», «fat burner», «μεταβολικό ξεμπλοκάρισμα» ή «επανεκκίνηση του μεταβολισμού» μπορεί να δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι υπάρχει κάποιο κρυφό πρόβλημα που μόνο μια συγκεκριμένη δίαιτα, ένα προϊόν ή μια «θεραπεία» μπορεί να διορθώσει.

Ο οργανισμός μας δεν χρειάζεται μαγικά κόλπα αλλά αυτό που γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες: κίνηση, μυϊκή δραστηριότητα, επαρκή και ποιοτική διατροφή, ύπνο, διακοπή καπνίσματος, περιορισμένη πρόσληψη αλκοολ και συνολικά έναν τρόπο ζωής που μπορεί πραγματικά να διατηρηθεί.

Τελικά, ποιος μας «αποτοξινώνει»;

Ο οργανισμός μας διαθέτει εξαιρετικά πολύπλοκους μηχανισμούς μεταβολισμού και απομάκρυνσης άχρηστων ουσιών.

1. Το ήπαρ μεταβολίζει πλήθος ουσιών, 
2. οι νεφροί φιλτράρουν το αίμα και απομακρύνουν άχρηστες ουσίες και περίσσεια νερού μέσω των ούρων,
3. το γαστρεντερικό απομακρύνει ουσίες μέσω των κοπράνων
4. Οι πνεύμονες απομακρύνουν κυρίως το διοξείδιο του άνθρακα
5. το δέρμα απομακρύνει τοξίνες μέσω του ιδρώτα, σε μικρότερο βέβαια βαθμό
6. το λεμφικό και το ανοσοποιητικο
7. και τα κυτταρικα συστήματα αποδόμησης
   

Δεν χρειαζόμαστε λοιπόν έναν «μαγικό» χυμό, ένα τσάι detox ή μια ακραία δίαιτα για να κάνουμε κάτι που ο οργανισμός μας πραγματοποιεί συνεχώς.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να κάνουμε πράγματα που υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού μας και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία.

Η πραγματική «αποτοξίνωση» δεν είναι μια θεραπεία τριών ή επτά ημερών. Είναι τρόπος ζωής.

> Κίνηση αντί για «detox»

Η άσκηση είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία που διαθέτουμε για τη συνολική υγεία μας. Βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργία, συμβάλλει στη ρύθμιση του σωματικού βάρους και της γλυκόζης, υποστηρίζει τη μυϊκή μάζα και έχει σημαντικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία. Και μια διευκρίνιση που θεωρώ σημαντική: δεν γυμναζόμαστε για να «βγάλουμε τις τοξίνες με τον ιδρώτα». Η εφίδρωση είναι κυρίως ένας μηχανισμός θερμορρύθμισης. Η απομάκρυνση άχρηστων ουσιών από τον οργανισμό πραγματοποιείται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό μέσω των φυσιολογικών λειτουργιών του ήπατος, των νεφρών και του γαστρεντερικού συστήματος.

> Η διατροφή δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια προσωρινή διαδικασία. 

Δεν κάνουμε δίαιτα για να «καθαρίσουμε» τον οργανισμό μας και στη συνέχεια επιστρέφουμε στις παλιές μας συνήθειες. Οι πραγματικές αλλαγές πρέπει να είναι μικρές, σταδιακές και επαναλαμβανόμενες, Baby steps, που με την επανάληψη γίνονται συνήθεια και τελικά τρόπος ζωής. 

Μια διατροφή που 

• δεν βασίζεται στην υπερβολική κατανάλωση κρέατος και γενικότερα ζωικής πρωτεΐνης,
• δίνει έμφαση σε φρούτα και λαχανικά,
• περιλαμβάνει συστηματικά όσπρια,περιλαμβάνει ψάρια, με ποικιλία και ιδιαίτερη προσοχή στα μεγάλα ψάρια λόγω της έκθεσης σε υδράργυρο,
• περιλαμβάνει ανάλατους ξηρούς καρπούς και σπόρους,
• δίνει έμφαση στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο αντί για ζωικά λίπη,
• περιλαμβάνει τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες και πολυφαινόλες,
• αξιοποιεί τρόφιμα όπως η βρώμη και ο λιναρόσπορος, και περιλαμβάνει κυρίως ποιοτικούς, σύνθετους υδατάνθρακες.

Δεν χρειάζεται να είναι ακριβή, ούτε περίπλοκη!

Και κυρίως, δεν χρειάζεται να έχει την ταμπέλα «detox».

> Το άγχος χρειάζεται διαχείριση, όχι ένα μαγικό χάπι

Το άγχος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ζωής και ασφαλώς δεν υπάρχει ένα κουμπί που μπορούμε να πατήσουμε για να εξαφανίσουμε το άγχος. Υπάρχουν όμως πράγματα που μπορούμε να κάνουμε, όπως Άσκηση, Χόμπι, Κοινωνική επαφή, Χρόνος με τους ανθρώπους που αγαπάμε. 

Μερικά λεπτά μέσα στην ημέρα αποκλειστικά για εμάς!! Η αυτοφροντίδα δεν είναι εγωισμός. Δεν μπορούμε να υπάρχουμε αποκλειστικά για να εξυπηρετούμε τους άλλους, τον σύντροφό μας, τα παιδιά μας, την οικογένειά μας, τη δουλειά μας. Για να μπορούμε να φροντίζουμε τους άλλους, χρειάζεται πρώτα να φροντίζουμε και τον εαυτό μας!

> Και μετά έρχεται ο ύπνος.

Το κύτταρο είναι η βασική δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής και για να λειτουργήσει σωστά, χρειάζεται ενέργεια, θρεπτικά συστατικά και φυσιολογικές διαδικασίες αποκατάστασης.Ο ύπνος δεν είναι «χαμένος χρόνος», είναι βασική βιολογική ανάγκη. Η έλλειψη ύπνου έχει συσχετιστεί με μεταβολές στις οξειδοαναγωγικές ισορροπίες του οργανισμού και αυξημένο οξειδωτικό στρες, ενώ η σχέση ύπνου και οξειδωτικού στρες φαίνεται να είναι σύνθετη και αμφίδρομη. 

Δεν χρειάζεται λοιπόν να ψάχνουμε περίπλοκες «θεραπείες αποτοξίνωσης», όταν πολλές φορές παραμελούμε κάτι τόσο βασικό όσο έναν επαρκή και ποιοτικό ύπνο.

> Και φυσικά, το νερό.

Το νερό δεν είναι κάποιο μαγικό «detox». Είναι όμως απαραίτητο για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Τα νεφρά χρησιμοποιούν το νερό στη διαδικασία σχηματισμού των ούρων, μέσω των οποίων απομακρύνονται άχρηστες ουσίες και περίσσεια νερού από το σώμα. Παράλληλα, η επαρκής ενυδάτωση συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής ισορροπίας υγρών και ηλεκτρολυτών. Άρα, δεν χρειάζεται να πίνουμε «detox water» η  πραγματική αποτοξίνωση δεν πωλείται σε μπουκάλι!

Γι' αυτό προσωπικά δεν πιστεύω στις «δίαιτες αποτοξίνωσης». Πιστεύω στη διατροφή ως τρόπο ζωής, στην άσκηση, στην υιοθέτηση πιο υγιεινού τρόπου ζωής, στην πρόληψη και στη φυσιολογία του ανθρώπινου οργανισμού. 

Γι αυτό πριν εμπιστευτούμε οποιονδήποτε μας υπόσχεται «καθαρισμό», «επανεκκίνηση» ή «ξεμπλοκάρισμα», αξίζει να κάνουμε μια πολύ απλή ερώτηση: Τι ακριβώς εννοεί; Και ποια επιστημονικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι αυτό που μας πουλάει λειτουργεί; 

Γιατί η επιστήμη δεν χρειάζεται εντυπωσιακές λέξεις, αλλά αποδείξεις!

Για περισσότερες πληροφορίες ή για προγραμματισμό συνεδρίας, μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας!

Θεοφάνης Νικολάου

Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος