«Τρώω για να ζω και δεν ζω για να τρώω.»

Η φράση που αποδίδεται στον Σωκράτη συμπυκνώνει μια διαχρονική αρχή της φιλοσοφίας της υγείας: η τροφή αποτελεί μέσο διατήρησης της ζωής και της ευεξίας, όχι αυτοσκοπό. Είναι πηγή ενέργειας, θρέψης και ισορροπίας και όχι εργαλείο τιμωρίας ή συναισθηματικής εκτόνωσης.

Στη σύγχρονη κοινωνία, ωστόσο, η ισορροπία αυτή έχει διαταραχθεί. Οι απαιτητικοί ρυθμοί ζωής, τα εξαντλητικά ωράρια εργασίας και η διαρκής επιδίωξη επιτυχίας οδηγούν συχνά στην παραμέληση της αυτοφροντίδας. Το σώμα αντιμετωπίζεται ως μηχανισμός απόδοσης και όχι ως βιολογικός οργανισμός με ανάγκες.

Παράλληλα, η επιστημονική βιβλιογραφία αναδεικνύει όλο και περισσότερο τον ρόλο της συναισθηματικής κατανάλωσης τροφής (emotional eating). Πρόκειται για την κατανάλωση τροφής ως απάντηση σε συναισθηματικά ερεθίσματα, όπως άγχος, λύπη, κούραση ή απογοήτευση και όχι ως απάντηση στη βιολογική πείνα. Η συμπεριφορά αυτή δεν σχετίζεται μόνο με αυξημένη θερμιδική πρόσληψη, αλλά και με επιλογές τροφίμων χαμηλής θρεπτικής αξίας, οι οποίες μακροπρόθεσμα επιβαρύνουν τη σωματική υγεία.

Δεν ευθυνόμαστε, όμως, αποκλειστικά.
Τα ερεθίσματα με τα οποία μεγαλώσαμε, οι διατροφικές συνήθειες της οικογένειας, το περιβάλλον, η κουλτούρα της υπερκατανάλωσης και της ταχύτητας επηρεάζουν βαθιά τη σχέση μας με την τροφή. Η διατροφή δεν είναι μόνο γνώση.. είναι εμπειρία, μνήμη, συναίσθημα!

Θα ήθελα να μοιραστώ μια σκηνή που παρατήρησα προσωπικά και με προβλημάτισε..

Βρισκόμουν στο κέντρο εργοθεραπείας του παιδιού μου, όταν ένας θεραπευτής βγήκε στην αίθουσα αναμονής κρατώντας από το χέρι ένα μικρό κορίτσι, περίπου έξι ετών. Απευθυνόμενος στη μητέρα του είπε:
«Σήμερα το Μαράκι μας ήταν πάρα πολύ καλό κορίτσι και πολύ φρόνιμο, και γι' αυτό κέρδισε και το σοκολατάκι της».

Εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσα, ούτε ήταν ο ρόλος μου, να παρέμβω. Ωστόσο, το μήνυμα που μεταδόθηκε ήταν σαφές: η καλή συμπεριφορά επιβραβεύεται με γλυκό.

Έτσι, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, χτίζουμε μια βαθιά σύνδεση:

Δεν είναι το γλυκό το πρόβλημα αλλα ο ρόλος που του δίνουμε.

Στο γραφείο μου παρεμβαίνω κυρίως στους γονείς. Τους εκπαιδεύω πως δεν επιβραβεύουμε τα παιδιά μέσα από τρόφιμα. Όχι γιατί θέλουμε να αποκλείσουμε τα γλυκά από τη ζωή τους. Αλλά γιατί δεν θέλουμε να τα συνδέσουμε με την αξία τους, την πρόοδό τους ή την αποδοχή.

Αν θέλουμε να επιβραβεύσουμε ένα παιδί ή ακόμη και τον εαυτό μας υπάρχουν αμέτρητοι τρόποι:

• Ένας όμορφος περίπατος.
• Ένα βιβλίο.
• Ένα παιχνίδι.
• Μια οικογενειακή εκδρομή.
• Ένα ταξίδι.
• Ένα ζευγάρι παπούτσια.
• Χρόνος μαζί.

Η επιβράβευση μπορεί να γίνει εμπειρία, όχι κατανάλωση.

Ο στόχος μας δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε τα τρόφιμα αλλά να μην τα χρησιμοποιούμε ως εργαλείο συναισθηματικής ρύθμισης ή ως μέσο αποδοχής. Γιατί τότε διαμορφώνουμε ενήλικες που, χρόνια μετά, θα συνεχίσουν να επιβραβεύουν ή να παρηγορούν τον εαυτό τους με φαγητό.

Όσο μεγαλώνουμε, η ευθύνη μετατοπίζεται σε εμάς. Το σώμα μας δεν είναι απλώς «σάρκα και οστά». Είναι ο φορέας της ζωής μας. Και όπως έλεγαν οι αρχαίοι, «Νους υγιής εν σώματι υγιεί». Η σωματική και η ψυχική υγεία είναι αλληλένδετες.

Μέσα από εξειδικευμένα εργαλεία μπορούμε:

• να κατανοήσουμε τη σχέση μας με την τροφή,

• να εντοπίσουμε τα ερεθίσματα που μας οδηγούν στη συναισθηματική κατανάλωση,

• να καλλιεργήσουμε ενσυνείδητη διατροφή,

• να ενισχύσουμε την εσωτερική μας κινητοποίηση για ουσιαστική αλλαγή.

Όταν δώσουμε στον εαυτό μας τη φροντίδα που χρειάζεται, τα οφέλη δεν περιορίζονται μόνο στη ζυγαριά.

• Βελτιώνεται η ποιότητα του ύπνου.
• Αυξάνεται η ενέργεια.
• Η συγκέντρωση ενισχύεται.
• Το άγχος διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά.
• Η καθημερινότητα γίνεται πιο λειτουργική και πιο ήρεμη.

Η διατροφή δεν είναι απλώς θερμίδες, "είναι σχέση".
Και κάθε σχέση μπορεί να θεραπευτεί, να βελτιωθεί και να ανθίσει, όταν της δώσουμε προσοχή.

Ας μάθουμε, λοιπόν, στα παιδιά μας, αλλά και στους εαυτούς μας, να τρώμε για να ζούμε και όχι να ζούμε για να τρώμε.

Επιστημονική τεκμηρίωση
Η σύνδεση μεταξύ συναισθημάτων και κατανάλωσης τροφής τεκμηριώνεται σε πλήθος μελετών. Έρευνες έχουν δείξει ότι η συναισθηματική υπερφαγία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας και διαταραγμένων διατροφικών συνηθειών (Adam & Epel, 2007; Macht, 2008). Παράλληλα, η έγκαιρη διατροφική εκπαίδευση των παιδιών και η αποσύνδεση της επιβράβευσης από τα τρόφιμα μπορούν να συμβάλλουν στη διαμόρφωση υγιών συνηθειών και στη μακροχρόνια ψυχική ευεξία (Birch & Fisher, 1998; Ventura & Birch, 2008).

Επιτρέψτε μας να σας βοηθήσουμε να βελτιώσετε τη σχέση σας με την τροφή, χωρίς στερήσεις και ενοχές, μέσα από μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει επιστημονική γνώση και κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς (εξατομικευμένα προγράμματα διατροφής, εκπαίδευση γονέων και πρακτικά εργαλεία για την αναγνώριση της βιολογικής και της συναισθηματικής πείνας, με έμφαση στη μακροχρόνια αλλαγή συμπεριφοράς και στην ουσιαστική αυτοφροντίδα.)

Για περισσότερες πληροφορίες ή για προγραμματισμό συνεδρίας, μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας!

Θεοφάνης Νικολάου

Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος