Πώς η συναισθηματική υπερφαγεία οδηγεί στη διακοπή της δίαιτας

Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν ένα πρόγραμμα διατροφής με στόχο να βελτιώσουν την υγεία ή το βάρος τους, όμως στην πορεία δυσκολεύονται να το διατηρήσουν. Συχνά θεωρούν ότι δεν έχουν αρκετή πειθαρχία ή ότι «δεν τα καταφέρνουν με τις δίαιτες». 

Στην πραγματικότητα, ένας από τους πιο συχνούς λόγους που οδηγεί στην εγκατάλειψη της διατροφής είναι η συναισθηματική υπερφαγεία.

Τι είναι η συναισθηματική υπερφαγεία

Η συναισθηματική υπερφαγεία αφορά την κατανάλωση τροφής ως απάντηση σε συναισθήματα και όχι σε πραγματική βιολογική πείνα. Άγχος, στρες, λύπη, θυμός, απογοήτευση ή ακόμα και πλήξη μπορούν να ενεργοποιήσουν την ανάγκη για φαγητό, με σκοπό την προσωρινή ανακούφιση.Το φαγητό μπορεί όντως να προσφέρει στιγμιαία ευχαρίστηση, όμως το συναίσθημα που το προκάλεσε παραμένει. Πολύ συχνά, μάλιστα, ακολουθούν ενοχές και απογοήτευση.

Γιατί εμφανίζεται συχνά κατά τη διάρκεια δίαιτας

Κατά τη διάρκεια μιας δίαιτας, ιδιαίτερα όταν αυτή είναι αυστηρή ή βασίζεται σε πολλές απαγορεύσεις, το άτομο:

• νιώθει έντονη στέρηση
• σκέφτεται συνεχώς το φαγητό
• αγχώνεται μήπως «χαλάσει» το πρόγραμμα
• απομακρύνεται από τα φυσικά σήματα πείνας και κορεσμού

Όταν το φαγητό γίνεται κάτι που πρέπει να ελέγχεται διαρκώς, είναι πολύ εύκολο να μετατραπεί και σε μέσο διαχείρισης των συναισθημάτων.

Ο φαύλος κύκλος που οδηγεί στη διακοπή της διατροφής

Η συναισθηματική υπερφαγεία συνήθως ακολουθεί έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο:

• εμφανίζεται ένα έντονο συναίσθημα
• ακολουθεί υπερφαγικό επεισόδιο
• προκύπτουν ενοχές και αυτοκριτική
• το άτομο προσπαθεί να γίνει πιο αυστηρό με τη διατροφή
• και τελικά το μοτίβο επαναλαμβάνεται

Με τον καιρό, η ψυχική κόπωση αυξάνεται και η διατροφή εγκαταλείπεται, όχι επειδή «δεν λειτουργεί», αλλά επειδή έχει γίνει πηγή άγχους.

Γιατί η συναισθηματική υπερφαγεία δεν βοηθά στη συνέπεια

Η συναισθηματική υπερφαγεία:

• δεν αντιμετωπίζει την αιτία του συναισθήματος
• μειώνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό
• ενισχύει τις ενοχές γύρω από το φαγητό
• μετατρέπει τη διατροφή σε τιμωρητική διαδικασία

Η επιτυχία μιας διατροφής δεν βασίζεται στην τελειότητα, αλλά στη μακροχρόνια συνέπεια. Και η συνέπεια δεν μπορεί να υπάρξει όταν το φαγητό συνοδεύεται από φόβο και ενοχές.

Ο ρόλος του διαιτολόγου στη διαχείριση της συναισθηματικής υπερφαγείας

Ο ρόλος του διαιτολόγου δεν είναι απλώς να δώσει ένα πρόγραμμα διατροφής, αλλά να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τη σχέση του με το φαγητό και να αποκτήσει εργαλεία που θα το στηρίξουν σε βάθος χρόνου.

Διάκριση βιολογικής και συναισθηματικής πείνας

Ένα από τα πρώτα βήματα είναι να μάθει το άτομο να ξεχωρίζει αν πεινάει πραγματικά ή αν οδηγείται στο φαγητό για συναισθηματικούς λόγους.

Η βιολογική πείνα:

• εμφανίζεται σταδιακά, 
• συνοδεύεται από σωματικά σημάδια (π.χ. γουργούρισμα, κόπωση)
• μπορεί να ικανοποιηθεί με ποικιλία τροφών

Η συναισθηματική πείνα:

• εμφανίζεται ξαφνικά
• συνδέεται με συγκεκριμένα τρόφιμα
• συνοδεύεται από έντονη ανάγκη για άμεση ανακούφιση

Μέσα από καθοδήγηση και παρατήρηση, το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει αυτά τα σημάδια χωρίς κριτική.

Μείωση των ενοχών γύρω από το φαγητό

Οι ενοχές αποτελούν βασικό παράγοντα που συντηρεί τη συναισθηματική υπερφαγεία. Όταν το φαγητό χωρίζεται σε «επιτρεπόμενο» και «απαγορευμένο», κάθε απόκλιση βιώνεται ως αποτυχία.

Η διατροφική εκπαίδευση βοηθά:

• στην αποδόμηση διατροφικών μύθων
• στη μείωση της λογικής των απαγορεύσεων
• στην κατανόηση ότι ένα γεύμα δεν καθορίζει τη συνολική πορεία

Όσο μειώνονται οι ενοχές, μειώνεται και η ανάγκη για υπερφαγικά επεισόδια.

Εκπαίδευση σε ευέλικτες και ρεαλιστικές επιλογές

Η ευελιξία στη διατροφή δεν σημαίνει έλλειψη δομής, αλλά επιλογές που μπορούν να εφαρμοστούν στην πραγματική ζωή.

Ο διαιτολόγος βοηθά το άτομο:

1. να προσαρμόζει τα γεύματα ανάλογα με τις ανάγκες της ημέρας
2. να κατανοεί ότι δεν υπάρχουν «τέλειες» επιλογές
3. να κάνει συνειδητές επιλογές χωρίς άγχος ή φόβο

Ένα ρεαλιστικό πλάνο είναι πολύ πιο πιθανό να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.

Προσαρμογή της διατροφής στην καθημερινότητα

Καμία διατροφή δεν μπορεί να λειτουργήσει αν δεν ταιριάζει στον τρόπο ζωής του ατόμου. Δουλειά, κοινωνικές υποχρεώσεις, οικογένεια και προσωπικές ανάγκες παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Η καθοδήγηση περιλαμβάνει:

• πρακτικές λύσεις για γεύματα εκτός σπιτιού

• ευελιξία σε κοινωνικές περιστάσεις

• ρεαλιστικό προγραμματισμό χωρίς υπερβολικές απαιτήσεις

• Όταν η διατροφή προσαρμόζεται στην καθημερινότητα, παύει να είναι βάρος και γίνεται μέρος της ζωής.

Συμπερασματικά

Η συναισθηματική υπερφαγεία δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας ή έλλειψης πειθαρχίας. Είναι ένα σήμα ότι υπάρχει ανάγκη για κατανόηση και φροντίδα. Με σωστή καθοδήγηση και μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, η διατροφή μπορεί να πάψει να είναι μια προσωρινή προσπάθεια και να μετατραπεί σε μια σταθερή, βιώσιμη συνήθεια.

Θεοφάνης Νικολάου

Κλ. Διαιτολόγος - Διατροφολόγος